زیارتگاه پیر هریشت، یکی دیگر از کانونهای معنوی و مقاصد برجستهی گردشگری مذهبی در حومهی اردکان است که در ۱۵ کیلومتری این شهر و بر دامنهی کوههایی کمارتفاع و خشک واقع شده است. این منطقه که بهدلیل اقلیم بیابانی و کمبود نزولات جوی، پوشش گیاهی اندکی دارد، حامل یکی از روایتهای پرسوزوگداز تاریخی و اسطورهای ایران است. طبق باورهای کهن و آنچه در فرهنگ «بهدینان» آمده، پیر هریشت محل غایب شدن یکی از کنیزان وفادار دختر یزدگرد سوم ساسانی است که در جریان فرار خاندان سلطنتی از تعقیب دشمنان، به این کوه پناه آورده و در دل سنگهای آن از نظرها پنهان شده است. این پیوند تاریخی و آیینی باعث شده تا هر ساله در روز ۱۸ فروردین (۱۸ نوروز)، زرتشتیان از گوشهوکنار ایران و جهان در این محل گرد هم بیایند و با بیتوته کردن، انجام مراسم نیایش و برپایی جشن و پایکوبی، یاد آن واقعه را گرامی بدارند.
ساختار کالبدی زیارتگاه هریشت، در عین سادگی، بازتابی از معماری کاربردی در مناطق کویری است. بنای اصلی زیارتگاه شامل یک اتاق و یک پستو است که در قسمت پستوی آن، صخرههای کوه کاملاً مشهود بوده و همین نقطه بهعنوان محل دقیق غیبت آن شخصیت مقدس شناخته میشود. در این مکان، آتش همواره روشن نگاه داشته میشود تا نمادی از نور و ابدیت باشد. برای رفاه حال زائرانی که در ایام خاص در این محل اقامت میکنند، چندین ساختمان مسکونی (خیله) و سه آبانبار تاریخی ساخته شده است تا کمبود منابع آبی منطقه جبران شود. تضاد میان طبیعت خشن و بیپیرایهی اطراف با فضای درونی زیارتگاه که آمیخته با عطر عود و نیایش است، تجربهای منحصربهفرد را برای بازدیدکنندگان رقم میزند. پیر هریشت نه تنها یک مکان مقدس برای زرتشتیان، بلکه مقصدی جذاب برای پژوهشگران فرهنگ و تاریخ ایران است که نشاندهنده استمرار باورهای کهن در جغرافیای کویری یزد است.
آدرس دقیق:
استان یزد، ۱۵ کیلومتری شهر اردکان، دامنهی کوههای هریشت.
زمان اصلی تجمع:
۱۸ فروردین ماه هر سال.