زیارتگاه «پارس بانو» یا «بونو پارس» یکی از زیارتگاههای مهم زرتشتیان در شهرستان اردکان است که در دل طبیعت بکر کوهستانی عقدا جای گرفته است. این زیارتگاه در دهکده زرجوع، در درهای واقع شده که در دامنه کوههای «میل نیزار» و «لایچقک» قرار دارد و حدود ۲۴ کیلومتر با روستای شمسآباد عقدا فاصله دارد. موقعیت خاص طبیعی، سکوت کوهستان و حضور چشمهها و درههای اطراف، این مکان را به یکی از معنویترین و در عین حال دیدنیترین نقاط زرتشتینشین استان یزد تبدیل کرده است.
پارس بانو در میان مردم و متون مربوط به زیارتگاههای زرتشتی با نامهای دیگری همچون بونو پارس، بانو پارسا و پیر بانو نیز شناخته میشود. این تنوع نامگذاری، نشانهای از احترام عمیق و دیرینهی زرتشتیان به این مکان و شخصیت مقدسی است که به آن منسوب است. هر ساله از اول تا پنجم تیرماه، زرتشتیان از نقاط مختلف ایران و حتی خارج از کشور در این زیارتگاه گرد هم میآیند، آتشهای آیینی برمیافروزند، اوستا میخوانند، نان نذری میپزند و آیینهای کهن خود را در فضایی سرشار از آرامش و همبستگی برگزار میکنند. این چند روز، دهکده زرجوع را به یکی از پرشورترین کانونهای زیارت زرتشتیان در ایران تبدیل میکند.
از نظر تاریخی، سنگی که در سمت چپ ورودی زیارتگاه نصب شده، نشان میدهد که بنای کنونی آن دستکم به دوره صفوی بازمیگردد. این موضوع، پارس بانو را در ردیف زیارتگاههایی قرار میدهد که علاوه بر ارزش معنوی، از منظر معماری و باستانشناسی نیز اهمیت دارند. شکل کلی ساختمان، سادگی و بیآلایشی آن، و همنشینیاش با بستر طبیعی کوهستان، همگی یادآور نوعی تقدس طبیعتمحور در سنت زرتشتی است. برخی پژوهشگران اروپایی، از جمله مری بویس (Mary Boyce)، ایرانشناس و زرتشتیپژوه برجسته، بر این باورند که این زیارتگاه و چند زیارتگاه مشابه دیگر، ریشه در پرستش ناهید (آناهیتا) – ایزدبانوی آبها و باروری در ایران باستان – دارند. از این منظر، پارس بانو را میتوان استمرار یک سنت بسیار کهن دانست؛ سنتی که در آن کوه، آب، دره و «پیر» یا «بانو»ی حامی، همگی در کنار هم منظومهای از تقدس طبیعی و معنوی را شکل میدهند.
برای گردشگران علاقهمند به میراث ناملموس، بازدید از پارس بانو فرصتی استثنایی است تا از نزدیک با آیینهای زرتشتی، معماری ساده اما پرمعنای زیارتگاههای کوهستانی، و سبک زندگی و باورهای یک جامعه کهن آشنا شوند. سفر به این زیارتگاه، بهویژه در روزهای اول تا پنجم تیر، ترکیبی است از طبیعتگردی، زیارت، مشاهده آیینهای سنتی و لمس تاریخ زنده در یکی از اصیلترین نقاط فلات مرکزی ایران.
آدرس :
استان یزد، شهرستان اردکان، بخش عقدا، دهکده زرجوع، درهای در دامنه کوههای میل نیزار و لایچقک، حدود ۲۴ کیلومتری جنوب شمسآباد عقدا.
زمان اوج زیارت:
هر سال از ۱ تا ۵ تیرماه، مطابق با تقویم آیینی زرتشتیان.