تاریخ آموزش نوین در یزد، پیوندی ناگسستنی با فعالیتهای مدارس «الیانس» یا «اتحاد» دارد. تا پیش از اواخر دهه اول شمسی، جامعه کلیمیان یزد فاقد فضای آموزشی مدرن بود و کودکان این اقلیت مذهبی، تحصیلات خود را تنها در «مکتبخانهها» سپری میکردند. تحول بزرگ در سال ۱۳۰۷ خورشیدی با تأسیس نخستین دبستان نوین کلیمیان رقم خورد.
در سال تحصیلی ۱۳۰۷ خورشیدی، بر اثر تقاضای مکرر جامعه کلیمیان یزد، دبستان پسرانه «اتحاد» رسماً افتتاح شد. بانی و مؤسس این مرکز، موسیو کهنکا، از یهودیان پاریس بود که در مأموریتی مستقیم از سوی دفتر مرکزی الیانس، در یزد مستقر شد. موسیو کهنکا فراتر از یک مدیر آموزشی، یک کنشگر خیرخواه بود. او در بدو تأسیس، حدود ۳۰۰ کودک یهودی را بهصورت رایگان پذیرفت. وی با جذب اعانههای خارجی، نه تنها هزینهی تحصیل، بلکه خوراک روزانه و سالی دو دست لباس رایگان برای دانشآموزان بیبضاعت فراهم میکرد تا فقر مانعی برای رشد علمی آنان نباشد.
چند سال پس از استقرار دبستان پسرانه، همسر وی، مادام کهنکا، قدم بزرگ دیگری برداشت و دبستان دخترانه اتحاد را بهصورت غیررسمی راهاندازی کرد تا دختران کلیمی یزد نیز از چرخه آموزش نوین باز نمانند. مدیریت دقیق موسیو کهنکا باعث شد تنها ظرف سه سال، دانشآموزان این مدرسه برای اولین بار گواهینامه کلاس ششم ابتدایی (نظام قدیم) را دریافت کنند.
خدمات موسیو کهنکا در یزد چنان درخشان بود که وی پس از اقامت در این شهر، به مدیریت دبیرستان اتحاد اصفهان و سپس همدان منصوب شد. او در نهایت پس از ۸ سال فعالیت در همدان، به تهران منتقل و به ریاست کل مدارس آلیانس (اتحاد) ایران برگزیده شد.
ساختمان اولیه دبستان اتحاد در محله گازرگاه یزد قرار داشت. با افزایش جمعیت دانشآموزان و نیاز به فضای وسیعتر، در ابتدای دهه ۳۰ خورشیدی (حدود سال ۱۹۵۲ میلادی)، مدرسه به مکان جدید و تازه تأسیس خود در انتهای خیابان فرمانداری فعلی منتقل شد. این بنا که با معماری دوران خود از مدارس مجهز شهر محسوب میشد، پس از پیروزی انقلاب اسلامی تغییر نام داد و امروزه با نام مدرسه قدس شناخته میشود.
• دوره تاریخی: ۱۳۰۷ خورشیدی (تأسیس) تا ۱۳۳۰ خورشیدی (انتقال به بنای جدید)
• منبع اصلی: کتابخانه الیانس
به نقل از مرتضی وزیری