شرفالدین علی یزدی، از ادیبان، مورخان و عرفای برجسته ایرانی در دوره تیموریان بود که در حوالی سال ۷۹۰ هجری قمری، در یزد یا منطقه تفت به دنیا آمد. خانواده او از خاندانهای معروف و مرفه یزد بودند. کودکی و جوانی او همزمان با دوران پادشاهی آل مظفر و آغاز دوره تیموری بود.
شرفالدین علی در علوم ادبی، نثر و شعر مهارت بالایی داشت و به ویژه در فن انشاء و معما سرآمد زمان خود بود. او زندگی خود را بیشتر در دربار تیمور و پسرش شاهرخ گذراند و مورد توجه ویژه این حکمرانان بود. در مدت کوتاهی به سفارش ابراهیم بن شاهرخ، کتاب مهمی به نام «ظفرنامه» را که شرح فتحها و فتوحات تیمور است، تألیف کرد. این کتاب یکی از منابع تاریخی ارزشمند برای شناخت دوران تیموری است. این کتاب در سالهای ۸۲۸ تا ۸۳۲ هجری قمری به سفارش ابراهیم سلطان، پسر شاهرخ تیموری، نگارش یافته است.ظفرنامه داستان زندگی تیمور را از کودکی تا زمان مرگش شرح میدهد و به جانشینی خلیل سلطان در سمرقند و زوال حکومت تیموری نیز میپردازد. در پایان کتاب، ویژگیها و خصوصیات امیر تیمور نیز بیان شده است.شرفالدین علی یزدی در نگارش این کتاب از اثر قبلی به نام «ظفرنامه شامی» بهرهبرده و مطالب خود را با استفاده از اسناد، نامهها، فرمانها و حتی شنیدههای خود گردآوری کرده است. کتاب به لحاظ زبان و نثر، یکی از نمونههای برجسته فصاحت در سدههای نهم و دهم هجری بهشمار میرود.برخی نسخههای ظفرنامه شامل مقدمهای به نام «تاریخ جهانگیر» هستند که در آن نسبنامه خانان ترک و تاریخ چنگیز خان و خاندانش روایت شده است.این اثر تاریخی نه تنها به شرح وقایع بلکه به توصیف دقیق آرایشهای نظامی، استراتژیهای جنگی و سفرهای تیمور نیز میپردازد و برای مخاطب تصویری جامع از دوران تیموری ارائه میدهد.ظفرنامه در دورههای بعدی ترجمههای متعددی به زبانهای چغتایی، ترکی عثمانی، فرانسوی و انگلیسی داشته و همچنان یکی از منابع مهم تاریخ ایران و آسیای مرکزی شناخته میشود.
بخشی از متن کتاب «ظفرنامه» شرفالدین علی یزدی:
«خبر رسید که سلطان از کنار رود جیحون گذشته و لشکر خود را بر قلعهها و اماکن مختلف پراکنده ساخته است. پس از مشورت، تصمیم گرفتند سه نفر از امرای بزرگ همراه با سی هزار نفر لشکر به تعقیب او بروند تا او را دستگیر کنند و آرام نگیرند. این سرداران لشکر پرتوان هنگام خروج گفتند: دل را از کینه پر کنید، چون قصد حمله به ایران را دارید، سر و افسرش را پیش از رسیدن به چنگیز نابود کنید و در ایران جایی برای او باقی نگذارید. بر همه قلمرو او آتش بیفروزید تا اگر از چشم بزرگان پنهان شد، راهی برای فرار نداشته باشد.»
پس از آن، شرفالدین علی یزدی مقدمهای در شرح قبایل ترک نگاشت که به «تاریخ جهانگیر» یا «مقدمه ظفرنامه» معروف شد. زندگی او بعدها به سمت تصوف و عزلت رسید و در خانقاه شاه ولی در تفت به زندگی آرام و منزوی ادامه داد. او در سال ۸۵۸ هجری قمری درگذشت و در مدرسه شرفیه یزد، کنار مسجد امیرچخماق به خاک سپرده شد. مقبره او به مرکزی برای اجتماع و سماع صوفیان تبدیل شده بود.
آثار او علاوه بر ظفرنامه، شامل متون تاریخی، ادبی و عرفانی متعددی است که تاثیر بسزایی در ادبیات و تاریخنگاری ایران داشتهاند. نثر شرفالدین بسیار فصیح و زیباست و الگوی بسیاری از نویسندگان پس از او محسوب میشود.