آسیاب وزیر یزد در دوره حکومت آل مظفر و در زمان فرمانروایی شاه یحیی مظفری ساخته شده است. قدمت این بنا به حدود ۷۰۰ سال پیش بازمیگردد. این آسیاب به دستور شاه یحیی و در داخل حصارهای شهر یزد، بر روی قنات تاریخی زارچ احداث شد. استفاده از آب قنات زارچ باعث میشد نیروی لازم برای چرخش سنگهای آسیاب تأمین شود و گندم مردم شهر به آرد تبدیل گردد.
اساس فعالیت آسیاب وزیر بر استفاده از نیروی آب قنات استوار بوده است. آب قنات زارچ پس از هدایت به داخل چاهی به نام «تنوره» در آن جمع میشد. سپس آب از انتهای تنوره از طریق مجرایی باریک به نام «نوچنگ» یا در گویش محلی یزد «نوکوارهای» خارج میشد. فشار شدید آب هنگام خروج باعث به حرکت درآمدن پرههای آسیاب میشد.چرخش این پرهها، سنگ رویی آسیاب را به حرکت درمیآورد و در نتیجه دانههای غلاتی که میان دو سنگ قرار داشتند، به آرد تبدیل میشدند. این شیوه از نمونههای هوشمندانه بهرهگیری از انرژی آب در معماری سنتی مناطق کویری ایران به شمار میرود.
ورودی آسیاب به صورت دالانی شیبدار طراحی شده است. عرض این دالان حدود سه متر بوده و به گونهای ساخته شده که عبور حیواناتی مانند الاغ و شتر بهراحتی امکانپذیر باشد. در گذشته، گندم توسط این حیوانات به فضای اصلی آسیاب منتقل میشد و پس از تبدیل شدن به آرد نیز از همان مسیر به سطح زمین انتقال پیدا میکرد.
دیوارها و سقف دالان با آجر ساخته شده و بندکشی سفید خراسانی در آن به کار رفته است. ارتفاع دالان تا سقف حدود چهار متر است و معماری آن نمونهای از سازگاری بناهای سنتی یزد با نیازهای اقتصادی و شرایط اقلیمی منطقه محسوب میشود.
آدرس:
زد،فهادان،خ. چهارم مالکی،خ. مالکی
تلفن:
09162144862