بقعه یا قبه دوازده امام یزد است؛ بنایی که با قدمتی بیش از هزار سال، از کهنترین آثار تاریخی شهر یزد به شمار میرود و امروزه به عنوان یکی از جاذبههای مهم بافت تاریخی شهر شناخته میشود. این بنا در محله تاریخی فهادان قرار دارد. بقعه دوازده امام از بناهای بزرگ آجری متعلق به عهد سلجوقی است.
بقعه دوازده امام از قدیمیترین بناهای باقیمانده در شهر یزد است. طبق کتیبه موجود در بنا، این اثر در سال ۴۲۹ هجری قمری ساخته شده و بانیان آن دو تن از سرداران حکومت آلکاکویه بودهاند. آلکاکویه یکی از حکومتهای محلی مهم در مرکز ایران بودند که در قرن پنجم هجری بر بخشهایی از این منطقه حکومت میکردند.نام «دوازده امام» احتمالاً به دلیل باورهای مذهبی آن دوره و ارادت مردم به ائمه شیعه بر این بنا گذاشته شده است.
از نظر معماری، بقعه دوازده امام نمونهای ارزشمند از معماری اسلامی در قرون اولیه ایران است. ساختار بنا به گونهای طراحی شده که از یک پلان چهارضلعی در بخش پایین آغاز میشود و به تدریج به هشتضلعی تبدیل شده و در نهایت به گنبدی آجری میرسد.یکی از مهمترین ویژگیهای این بنا، گوشهسازی زیر گنبد است؛ روشی که در آن معماران با استفاده از طاقچهها و عناصر معماری، شکل مربع را به دایره تبدیل کردهاند تا امکان ساخت گنبد فراهم شود. این تکنیک بعدها در بسیاری از بناهای اسلامی ایران مورد استفاده قرار گرفت.در چهار ضلع بقعه، گوشوارههایی با ورودیهای کوچک دیده میشود و پنجرههایی نیز در بخشهای مختلف بنا قرار گرفتهاند که نور طبیعی را به فضای داخلی هدایت میکنند. مصالح اصلی این بنا آجر است که از رایجترین مصالح معماری در مناطق کویری به شمار میرود. بقعة دوازده امام یزد یکی از کهنترین بناهای کتیبهدار ایران بهشمار میرود.کتیبه گریوار این بنا از نوع کوفی تزیینی است که برخلاف کوفی ساده از قوانین مشخصی تبعیت نمیکند و در آن ابداعات و تصرفات زیادی صورت میپذیرد.
بقعه دوازده امام در بافت تاریخی یزد قرار دارد و امروزه امکان بازدید از این بنای تاریخی برای گردشگران فراهم شده است. بسیاری از گردشگران هنگام بازدید از محله فهادان، این اثر تاریخی را نیز در برنامه سفر خود قرار میدهند.
برای اطلاع بیشتر درباره این بنا میتوانید به کتاب هزارسال استواری نوشته دکتر رضا ابویی مراجعه بفرمایید.
آدرس بقعه دوازده امام یزد:
استان یزد، شهر یزد، ضلع غربی خیابان امام، محله تاریخی فهادان، جنب زندان اسکندر