آبانبار رستم گیو از نظر معماری یکی از نمونههای شاخص سازههای ذخیره آب در مناطق کویری ایران به شمار میآید. طراحی این بنا به گونهای انجام شده که بتواند آب را در شرایط گرم و خشک یزد برای مدت طولانی سالم و خنک نگه دارد.
آبانبار رستم گیو یکی از شناختهشدهترین سازههای آبی تاریخی شهر یزد است که نمونهای ارزشمند از معماری بومی مناطق کویری ایران به شمار میآید. این آبانبار با هدف ذخیره و نگهداری آب آشامیدنی در شرایط اقلیم خشک یزد ساخته شد و امروزه به عنوان یکی از آثار تاریخی مهم این شهر شناخته میشود.
این بنا در سال ۱۳۲۰ خورشیدی به همت و با هزینه شخصی رستم گیو، از نیکوکاران مشهور زرتشتی، ساخته شد. ساخت آن حدود دو سال به طول انجامید. آبانبار رستم گیو به دلیل ارزش تاریخی و معماری خود در سال ۱۳۷۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در سالهای اخیر نیز مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.
گنبد آبانبار به شکل نیمکره ساخته شده و از سطح زمین بهخوبی قابل مشاهده است. این گنبد علاوه بر ایجاد استحکام در سازه، به عنوان یکی از مهمترین شاخصههای ظاهری بنا شناخته میشود و نقش مهمی در محافظت از مخزن آب در برابر عوامل محیطی دارد. در اطراف گنبد چهار بادگیر بلند قرار گرفته است. این بادگیرها با هدایت جریان هوا به داخل بنا، باعث گردش هوا و خنک ماندن آب در مخزن میشوند. وجود این سیستم تهویه طبیعی نشاندهنده دانش بومی معماران یزدی در سازگاری با اقلیم گرم و خشک منطقه است.
مخزن اصلی آبانبار که خزینه نام دارد، به شکل استوانهای ساخته شده و ظرفیت نگهداری حدود ۲۳۰۰ مترمکعب آب را دارد. قطر این مخزن نزدیک به ۱۴ متر و عمق آن حدود ۱۵ متر است؛ ابعادی که امکان ذخیره حجم قابل توجهی از آب را برای استفاده ساکنان محله فراهم میکرد.
ورودی آبانبار نیز با سردری آجری و طاقنماهای منظم طراحی شده است. این طاقنماها علاوه بر استحکامبخشی به سازه، جلوهای ساده اما زیبا به نمای ورودی بنا دادهاند و بخشی از هویت معماری سنتی یزد را به نمایش میگذارند.
یکی از ویژگیهای جالب این بنا وجود دو ورودی جداگانه در گذشته بوده است. این دو ورودی برای استفاده ساکنان دو محله متفاوت در نظر گرفته شده بود که در یکی مسلمانان و در دیگری زرتشتیان زندگی میکردند. این موضوع نشاندهنده اهمیت آبانبار به عنوان منبع مشترک آب برای ساکنان شهر بوده است.
آدرس:
یزد، حاشیه بلوار بسیج، نزدیک بافت تاریخی شهر یزد